Alexander von Zemlinsky – Eine florentinische Tragödie: Was ist das? (Simone)
Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται την όπερα στις αρχές του εικοστού αιώνα, συχνά σκέφτονται τον Puccini. Ωστόσο, υπήρχε ένας άλλος συνθέτης που έζησε την ίδια περίοδο και βρισκόταν στο σταυροδρόμι πολλών καλλιτεχνικών κινημάτων, αψηφώντας κάθε κατηγοριοποίηση. Ο Alexander von Zemlinsky, που γεννήθηκε στη Βιέννη το 1871, είναι μια από αυτές τις προσωπικότητες των οποίων η μουσική φαίνεται να βρίσκεται μεταξύ δύο εποχών.
Η όπερά του Eine florentinische Tragödie είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του παράξενου και συναρπαστικού ενδιάμεσου χώρου. Το έργο εξερευνά θέματα όπως η εξουσία, η επιθυμία και η ένταση μεταξύ πάθους και καταστροφής. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι η ιστορία της Simone.
Η όπερα βασίζεται σε ένα ημιτελές θεατρικό έργο του Όσκαρ Ουάιλντ, το οποίο μεταφράστηκε στα γερμανικά και διασκευάστηκε από τον ίδιο τον Τσεμλίνσκι. Ο τίτλος μεταφράζεται ως «Μια φλωρεντινή τραγωδία» και η ιστορία εκτυλίσσεται στη Φλωρεντία της Αναγέννησης, ένα σκηνικό που αποπνέει μια ατμόσφαιρα αισθησιασμού, πολυτέλειας και κινδύνου. Ο Simone, ο πρωταγωνιστής, είναι ένας πλούσιος έμπορος που επιστρέφει στο σπίτι του και βρίσκει τη σύζυγό του Bianca στην παρέα ενός γοητευτικού νεαρού άνδρα ονόματι Guido Bardi, ο οποίος είναι στην πραγματικότητα πρίγκιπας. Αυτή η απλή ανακάλυψη πυροδοτεί μια ψυχολογική σύγκρουση που εξελίσσεται σε μια βίαιη διαμάχη προθέσεων.
Η αξιοσημείωτη ποιότητα της όπερας δεν έγκειται στην απλή της πλοκή, αλλά στον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζει ο Zemlinsky. Το έργο διαρκεί περίπου μία ώρα και περιλαμβάνει μόνο τρεις χαρακτήρες. Μέσα σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα, ο Zemlinsky δημιουργεί έναν κόσμο με εναλλασσόμενες διαθέσεις και έντονα χρώματα.
Η ορχήστρα αντικατοπτρίζει την ψυχική κατάσταση των χαρακτήρων, μεταβαίνοντας από την τρυφερότητα στην οργή και από την αισθησιακή ηρεμία στην έντονη ένταση. Ο Simone ξεκινά ως μια ήρεμη και συγκρατημένη φιγούρα, σχεδόν βαρετή στην καθημερινή του ρουτίνα. Ωστόσο, καθώς η μουσική εξελίσσεται, μια κρυμμένη φλόγα αρχίζει να αναδύεται μέσα του. Ο έμπορος, που κάποτε τον αγνοούσαν και τον χλεύαζαν, αποκαλύπτεται ως ένας ισχυρός άνδρας.
Η μεταμόρφωση του Simone βρίσκεται στο επίκεντρο της όπερας. Στην αρχή, φαίνεται αργός, μεθοδικός και κάπως μη πρακτικός σε σύγκριση με τον κομψό Guido. Αλλά ο Zemlinsky τον απεικονίζει με ολοένα και μεγαλύτερη δύναμη. Η ορχηστρική σύνθεση τονίζει την αυξανόμενη παρουσία του, προσδίδοντάς του σκοτεινές χορδές χάλκινων πνευστών και έναν σταθερό ρυθμό που μοιάζει ασταμάτητος. Όταν ο Simone αρχίζει να καταλαβαίνει την προδοσία που έχει μπροστά του, ο τόνος του αλλάζει.
Ο έμπορος γίνεται κυνηγός. Ο Γκουίντο, που μπήκε στο σπίτι με αλαζονεία, βρίσκεται παγιδευμένος σε μια παγίδα που σφίγγει με κάθε μουσική φράση.
Η μάχη μεταξύ του Σιμόνε και του Γκουίντο είναι μια από τις πιο έντονες σκηνές που έγραψε ποτέ ο Zemlinsky. Η μουσική αντικατοπτρίζει την πάλη, μεγαλώνοντας και μεταμορφώνοντας καθώς η μάχη εξελίσσεται. Όταν τελικά δίνεται το μοιραίο χτύπημα, η ορχήστρα ανταποκρίνεται με μια έκρηξη ήχου. Αυτό που ακολουθεί είναι το πραγματικό σοκ της όπερας.
Αφού σκοτώνει τον εραστή της, ο Simone στρέφεται προς τη Bianca. Αντί για μίσος, υπάρχει μια παράξενη διαπίστωση ανάμεσά τους. Την βλέπει ξανά, ίσως για πρώτη φορά. Και εκείνη τον βλέπει, όχι ως τον βαρετό σύζυγο που είχε απορρίψει, αλλά ως έναν άνδρα που έχει αποδείξει τη δύναμή του. Σε εκείνη την τρομερή στιγμή, οι δύο τους έλκονται ο ένας προς τον άλλον. Αγκαλιάζονται. Η μουσική δεν τους κρίνει. Απλώς επιτρέπει στην παράξενη αλήθεια αυτής της συνάντησης να υπάρχει.
Αυτό το τέλος μπέρδεψε πολλούς θεατές όταν η όπερα έκανε πρεμιέρα το 1917. Είναι βίαιο και οικείο, τραγικό και παράλληλα παράξενα θριαμβευτικό. Κάποιοι το είδαν ως παραβολή του ανθρώπινου ενστίκτου, άλλοι ως αντανάκλαση της δύναμης και της έλξης μέσα στο γάμο. Για τον Zemlinsky, που είχε βιώσει τη δική του οδυνηρή ερωτική ιστορία με την Alma Schindler χρόνια νωρίτερα, ίσως είχε πιο προσωπική σημασία. Η όπερα φαίνεται να μιλά για την ανάγκη να σε βλέπουν και να σε αναγνωρίζουν, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να βιώνεις πόνο.
Μουσικά, η Eine florentinische Tragödie καταλαμβάνει το χώρο μεταξύ του ύστερου ρομαντισμού και του κόσμου του εξπρεσιονισμού που θα ακολουθούσε σύντομα. Η μουσική γλώσσα του Zemlinsky είναι πλούσια και ταυτόχρονα ελεγχόμενη. Οι αρμονίες επεκτείνονται και συστέλλονται σαν αναπνοή.
Υπάρχουν αντηχήσεις του Βάγκνερ και του Μάλερ, καθώς και αναλαμπές του πιο ελεύθερου αρμονικού κόσμου που σύντομα θα εξερευνούσε ο μαθητής του Σένμπεργκ. Παρ’ όλα αυτά, ο Zemlinsky παραμένει πιστός στο δικό του στυλ. Η ενορχήστρωσή του είναι τόσο ζωντανή όσο και σαγηνευτική, γεμάτη από ήσυχες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εγχόρδων και των ξύλινων πνευστών οργάνων. Οι φωνές αντιμετωπίζονται με προσοχή, συνδυάζοντας τη σαφήνεια της ομιλίας με τη λυρική ροή.
Η Eine florentinische Tragödie αφορά την αναγνώριση, την εξουσία και τη λεπτή γραμμή μεταξύ αγάπης και θανάτου. Ο Simone είναι ένας από τους πιο συναρπαστικούς χαρακτήρες της πρώιμης σύγχρονης όπερας: ένας άνδρας που ανακαλύπτει τη δύναμή του μπροστά στην προδοσία και μετατρέπει αυτή την ανακάλυψη σε μια πράξη που είναι ταυτόχρονα τρομερή και βαθιά ανθρώπινη.
